ترجمه : مهندس مصطفي شميزي
 

 
 

اگر هنگام روشن نمودن رايانه به نوشته هاي روي صفحه نمايش دقت کرده باشيد ، مطمئنا نام BIOS به چشمتان خورده است. بايوس معمول ترين نوع حافظه هاي فلاش هستند. حافظه هاي فلاش حافظه هايي هستند که اطلاعات داخل آنها با قطع منبع تغذيه الکتريکي از بين نمي رود. بايوس برگرفته از حروف اول کلمات ( Basic Input/output System ) به معناي سيستم ورودي و خروجي مقدماتي است. بايوس چند وظيفه متفاوت دارد که مهمترين آنها بارگذاري سيستم عامل است.

هنگامي که شما رايانه خود را روشن مي کنيد و ريز پردازنده ، قصد اجراي اولين دستورالعمل ها را دارد ، اين دستورالعمل ها را بايد از جايي دريافت کند. اما نمي تواند آنها را مستقيما از سيستم عامل دريافت کند. زيرا سيستم عامل بر روي ديسک سخت قرار دارد و CPU نمي تواند بدون هيچ دستورالعملي به آن دسترسي پيدا کند.

يکي از وظايف بايوس ارسال اين دستورالعمل هاي مقدماتي به CPU است. هنگامي که رايانه را روشن مي کنيد، بايوس کارهاي زير را به ترتيب انجام مي دهد:

1.      بررسي CMOS براي تنظيمات سيستم. (بعد از روشن نمودن رايانه هنگامي که با فشردن کليد Del يا دکمه هاي ديگر وارد محيط Setup مي شويد و تنظيمات اساسي سيستم را انجام مي دهيد اين تنظيمات در CMOS که يک تراشه روي مادربرد است ذخيره مي شوند.)

2.      بارگذاري راه اندازهاي دستگاه ها و گرداننده هاي وقفه هاي سيستم.

3.      آماده سازي ثبات ها و مديريت تغذيه (لازم به توضيح است که ثبات ها حافظه هاي بسيار کوچک و سريعي هستند که در داخل CPU قرار دارند و CPU به طور مستقيم به آنها دسترسي دارد)

4.      انجام آزمايش خودکار سخت افزارها و نمايش تنظيمات سيستم.

5.      يافتن دستگاه راه انداز و به کار انداختن آن.

 همان طور که گفته شد ، اولين چيزهايي که بعد از روشن نمودن رايانه مشاهده مي کنيم ناشي از اعمال بايوس است که هر يک مفاهيم خاصي دارند. مثل مقدار حافظه موجود بر روي سيستم ، مدل و نوع کارت گرافيکي و مادربرد ، سرعت CPU ، نوع ديسک سخت و....

گرداننده هاي وقفه ها ، قطعات نرم افزاري کوچکي هستند که مانند يک مترجم بين قطعات سخت افزاري و سيستم عامل عمل مي کنند. راه اندازهاي دستگاه ها نيز قطعات نرم افزاري ديگري هستند که سخت افزارهاي پايه از قبيل صفحه کليد و ماوس و ديسک هاي سخت و فلاپي درايو را شناسايي مي کنند. بعد از بارگذاري اين نرم افزارها و مقداردهي اوليه به ثبـاتها ،  بايوس به بررسي سالم بودن کارت گرافيکي مي پردازد.
اکثر کارتهاي گرافيکي يک بايوس کوچک مخصوص به خود دارند که حافظه و پردازنده روي کارت گرافيکي را آماده کار مي کند. در غير اين صورت معمولا در يک تراشه جداگانه روي مادربرد ، اطلاعات مربوط به راه انداز کارت گرافيکي قرار دارد که بايوس اطلاعات موجود در آن را بارگذاري مي کند.
در قدم بعدي بايوس چک مي کند که آيا شروع کار رايانه ناشي از روشن شدن رايانه است که به اصطلاح به آن
Cold boot گويند و يا ناشي از راه اندازي مجدد رايانه است.

در صورت تشخيص راه اندازي مجدد، بايوس از بقيه تست هاي اوليه صرف نظر مي کند. در غير اين صورت بايوس از صحت سلامت RAM با انجام تست خواندن و نوشتن در هر نشاني حافظه اطمينان حاصل مي کند. سپس درگاههاي PS/2 يا USB را براي وجود صفحه کليد يا ماوس چک مي کند. سپس گذرگاه هاي PCI را جستجو مي کند و در صورت يافتن اين گذرگاه ها کارتهاي نصب شده بر روي آنها را بررسي مي کند. در صورتي که بايوس در اين روالها با خطايي مواجه شود، با يک سري بوق يا نمايش پيغام ، کاربر را از وجود خطا آگاه مي کند. خطاهاي يافت شده در اين بخش ، تقريبا هميشه سخت افزاري هستند. البته هميشه اين خطاها ناشي از خرابي نيست و گاهي ناشي از اتصال ناصحيح و گاهي از عدم وجود يک قطعه لازم الوجود مثل RAM يا کارت گرافيک حکايت دارد. گاهي نيز از يک ناسازگاري لحظه اي است که امکان دارد با يک راه اندازي مجدد، مشکل رفع شود. اما هميشه بايد خطاهاي اعلام شده توسط بايوس را جدي گرفت. بعد از اين مرحله بايوس به تقدم دستگاه هاي ذخيره سازي ، به منظور بوت کردن مي پردازد و در صورت عدم وجود يکي ، به سراغ ديگري مي رود. به طور کلي مفهوم بوت کردن به بارگذاري و اجراي سيستم عامل بازمي گردد. تعيين ترتيب دستگاه راه انداز و ديگر تنظيمات سيستم از طريق ورود به CMOS Setupامکانپذير است. البته تغيير ناشيانه اين تنظيمات موجب مي شود که دستگاه به درستي راه اندازي نشود. بايوس براي ذخيره سازي تغييرات تنظيمات ، از فناوري CMOS استفاده مي کند. با اين فناوري ، يک باتري ليتيم کوچک ، توان کافي براي نگه داشتن تنظيمات شما را براي چند سال دارد. در صورت قطع اين منبع تغذيه کوچک يا تمام شدن عمر باتري تنظيمات شما از بين رفته و به حالت پيش فرض کارخانه باز مي گردد. با آمدن دستگاه ها و استانداردهاي جديد ، گاهي بايوس ها نياز به به روزرساني پيدا مي کنند. چون نرم افزار بايوس در نوعي حافظه فقط خواندني ذخيره شده است ، تغيير آن کمي سخت تر از به روزرساني ديگر نرم افزارهاست.

به همين منظور نياز به يک برنامه ارائه شده توسط شرکت سازنده نياز خواهيد داشت.
بنابراين بايد تاريخ و نوع بايوس خود را هنگام راه اندازي سيستم بخوانيد و با مراجعه به سايت شرکت سازنده نرم افزار مربوطه را در صورت وجود دريافت کنيد و بعد از کپي کردن آن نرم افزار داخل فلاپي و راه اندازي سيستم توسط آن فلاپي ، عمل به روزرساني را انجام دهيد.

براي انجام اين کار بايد خيلي مراقب باشيد و توجه کنيد که نرم افزار مورد استفاده شما دقيقا مربوط به نوع بايوس شما باشد و نه مدلهاي ديگر آن. در غير اين صورت ممکن است بايوس و در نتيجه آن سيستم شما از کار بيفتد و بدون استفاده شود.